კამბოჯამ ბრიტანელი კონტრაბანდისტის კოლექციიდან გატაცებული 74 არტეფაქტი დაიბრუნა

კამბოჯა მიესალმება ბრიტანელ დილერთან დაკავშირებული 74 გატაცებული არტეფაქტის დაბრუნებას

კამბოჯელმა ბერებმა პარასკევს ლოცვა აღავლინეს და ყვავილები მოაყარეს 74 უძველეს არტეფაქტს, რომლებიც ათწლეულების განმავლობაში ბრიტანელი სიძველეების კონტრაბანდისტისა და მისი ოჯახის ხელში იყო. პნომპენის ეროვნულ მუზეუმში გამართულ ცერემონიას, რომელსაც ვიცე-პრემიერი ჰუნ მანი ესწრებოდა, კამბოჯის მიერ ბოლო წლებში გატაცებული კულტურული საგანძურის დაბრუნების ერთ-ერთ ყველაზე მასშტაბურ მოვლენად აფასებენ.abcnews

არტეფაქტები გაერთიანებული სამეფოდან კამბოჯის კულტურისა და ხელოვნების სამინისტროსა და გარდაცვლილი დუგლას ლაჩფორდის ოჯახს შორის 2020 წელს დადებული შეთანხმების საფუძველზე დაბრუნდა. ლაჩფორდი, ხელოვნების კოლექციონერი და დილერი, ცნობილი როგორც „დინამიტ დუგი“, ათწლეულების განმავლობაში კონტრაბანდული ოპერაციების ორგანიზებაში იყო დადანაშაულებული. კამბოჯის კულტურის სამინისტრომ ამ დაბრუნებას უწოდა „ხმერული კულტურული მემკვიდრეობის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი დაბრუნება ბოლო წლებში“.phnompenhpost

ხმერული ცივილიზაციის საუკუნეების საგანძური

74 ობიექტი თარიღდება პრე-ანგკორული პერიოდიდან ანგკორის იმპერიის აყვავებამდე, რომელიც მეცხრედან მე-15 საუკუნემდე ყვაოდა. ყველაზე გამორჩეულ ნივთებს შორის არის ორი ქვიშაქვის სკულპტურა ადრეული ანგკორული პერიოდიდან, რომლებიც შეიქმნა ჯაიავარმან II-ის მეფობის დროს მეცხრე საუკუნის პირველ ნახევარში და ცნობილია როგორც „ღვთაებრივი წყვილი“. კოლექცია ასევე მოიცავს ბრაჰმას ქვიშაქვის თავსა და იაკშას ქანდაკებას კოჰ კერის ტაძართა კომპლექსიდან, ასევე ბრინჯაოს სკულპტურას ბახენგის სტილში.thestar

„ეს 74 წმინდა ნივთი მხოლოდ მხატვრული ქმნილებები არ არის; ისინი ჩვენი ხმერული წინაპრების ბრწყინვალებისა და ხმერული ცივილიზაციის სულიერი არსის ცოცხალი მოწმობებია“, – განაცხადა კულტურის სამინისტრომ. პრემიერ-მინისტრ ჰუნ მანეტის უმცროსმა ძმამ, ჰუნ მანიმ ჟურნალისტებს განუცხადა, რომ დაბრუნება „ეროვნული სიამაყეა“ და არტეფაქტები „აკავშირებს ეროვნულ სულს ჩვენი წინაპრების ეპოქიდან დღევანდელობამდე“.abcnews

დუგლას ლაჩფორდის ჩრდილი

ლაჩფორდი ერთ დროს კამბოჯური სიძველეების წამყვან ავტორიტეტად ითვლებოდა და სამეცნიერო პუბლიკაციებსაც აქვეყნებდა. თუმცა, 2019 წელს მანჰეტენის ფედერალურმა დიდმა ჟიურიმ მას ბრალი წაუყენა თაღლითობასა და შეთქმულებაში, რადგან ის საერთაშორისო შავ ბაზარზე გატაცებულ კამბოჯურ არტეფაქტებს ყალბი დოკუმენტებით ყიდდა. პროკურორების თქმით, 1970-იანი და 1980-იანი წლების განმავლობაში მოქმედი გატაცების ქსელები არტეფაქტებს ლაჩფორდს უგზავნიდნენ, რომელიც მათ დასავლელ კოლექციონერებზე ყიდდა. ნივთები ხშირად ფიზიკურად დაზიანებული იყო, რადგან მათ მძარცველები ტაძრების კედლებიდან აძრობდნენ.rfi

ლაჩფორდი 2020 წელს, 88 წლის ასაკში, ბანგკოკში გარდაიცვალა, ვიდრე სასამართლო პროცესი დაიწყებოდა. მისმა ქალიშვილმა, ნავაპან კრიანგსაკმა, თანხმობა განაცხადა მთელი კოლექციის კამბოჯისთვის დაბრუნებაზე, ხოლო ოჯახი აშშ-ის პროკურატურასთან შეთანხმების საფუძველზე 12 მილიონი დოლარის გადახდას დათანხმდა. პარასკევის ცერემონია ამ შეთანხმების ფარგლებში დაბრუნებული მესამე პარტია იყო.abcnews

მზარდი გლობალური მოძრაობა

რეპატრიაცია კულტურული საგანძურის წარმოშობის ქვეყნებში დაბრუნების გლობალური მოძრაობის ნაწილია. ნიუ-იორკის მეტროპოლიტენის ხელოვნების მუზეუმმა 2023 წლის ბოლოს დააბრუნა 14 კამბოჯური არტეფაქტი, ხოლო სმიტსონის აზიური ხელოვნების ეროვნულმა მუზეუმმა 2025 წლის ბოლოსთვის სამი ხმერული ნივთის დაბრუნება დააანონსა. კამბოჯის კულტურის სამინისტრომ მადლობა გადაუხადა ბრიტანეთის ხელისუფლებას, მათ შორის მეტროპოლიტენის პოლიციის ხელოვნებისა და სიძველეების განყოფილებას გამოძიებაში დახმარებისთვის.nytimes

კამბოჯა 1996 წლიდან კრძალავს სიძველეების უნებართვო ექსპორტს, რისთვისაც რვა წლამდე პატიმრობაა გათვალისწინებული. პარასკევის დაბრუნებით სამინისტრომ კიდევ ერთხელ დაადასტურა ქვეყნის განზრახვა, გააგრძელოს მთელ მსოფლიოში კოლექციონერებსა და ინსტიტუტებში დაცული ხმერული მემკვიდრეობის დაბრუნების პროცესი.phnompenhpost