სომხეთის იდუმალი „დრაკონის ქვები“ უძველეს წყლის კულტს უკავშირდება

საერთაშორისო კვლევითმა ჯგუფმა საბოლოოდ ამოხსნა 6000-წლიანი საიდუმლო, რომელიც სომხეთის იდუმალ „დრაკონის ქვებს“ უკავშირდება და დაადგინა, რომ ეს მონუმენტური სკულპტურები იყო უძველესი წყლის კულტის ცენტრალური ნაწილი, რომლის შექმნაც უზარმაზარ საზოგადოებრივ ძალისხმევას მოითხოვდა.

გარღვევის მომტანი კვლევა, რომელიც გამოქვეყნდა npj Heritage Science-ში და რომელსაც ხელმძღვანელობდნენ ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მკვლევარი Vahe Gurzadyan და არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის მკვლევარი Arsen Bobokhyan, წარმოადგენს ამ პრეისტორიული მონუმენტების პირველ ყოვლისმომცველ სტატისტიკურ ანალიზს. არაგაწის მთაზე მდებარე Tirinkatar-ის ადგილიდან აღებული 46 ორგანული ნიმუშის რადიოკარბონული დათარიღებით, მკვლევარებმა დაადგინეს, რომ სულ მცირე ორი ვიშაპი — სომხური ტერმინი ამ დრაკონის მსგავსი ქვის სვეტებისთვის — აღმართული იყო ძვ.წ. 4200-დან 4000 წლამდე, ენეოლითის პერიოდში.archaeology

გამოვლენილი უძველესი წყლის თაყვანისცემა

სომხეთსა და მიმდებარე რეგიონებში 115 ცნობილი ვიშაპის კვლევამ გამოავლინა მიზანმიმართული ნიმუში, რომელიც არქეოლოგებს საუკუნეზე მეტი ხნის განმავლობაში გამოეპარათ. ეს ბაზალტის მონუმენტები, რომელთა სიმაღლე სამიდან 18 ფუტამდეა და წონა რამდენიმე ტონას აღწევს, სტრატეგიულად იყო განლაგებული წყაროებთან, ნაკადულებთან და უძველეს სარწყავ სისტემებთან ორ განსხვავებულ სიმაღლეზე — ზღვის დონიდან დაახლოებით 6 200 და 8 800 ფუტის სიმაღლეზე.archaeology

Zartonk Media-ს თანახმად, რომელმაც პირველმა გაავრცელა ეს ინფორმაცია, მათი განლაგება მიუთითებს იმაზე, რომ ეს მონუმენტები წარმოადგენდა რიტუალების ცენტრალურ წერტილებს, რომლებიც ადიდებდა წყალს, როგორც სიცოცხლის მომცემ ძალას. თევზის ფორმის კვეთები, რომლებიც დომინირებს ქვების უმეტესობაზე, მათ სიახლოვესთან ერთად იმ თოვლის დნობის წყაროებთან, რომლებიც ქვემოთ მდებარე ხეობებში სასოფლო-სამეურნეო თემებს კვებავდა, ამყარებს წყლის კულტის თეორიას, რომელსაც მეცნიერები დიდი ხანია ვარაუდობდნენ.mirrorspectator

„სომხეთში ვიშაპის სტელების კვლევა, მათი ზომებისა და სიმაღლეზე განაწილების საფუძველზე, იძლევა დამაჯერებელ მტკიცებულებას მათი მიზანმიმართული განლაგებისა და შრომატევადი მშენებლობის შესახებ“, — წერენ მკვლევარები. მათ აღნიშნეს, რომ უფრო დიდი მონუმენტების არსებობა უფრო მაღალ სიმაღლეებზე მიუთითებს „მნიშვნელოვან კულტურულ მოტივაციებზე, რომლებიც სავარაუდოდ დაკავშირებულია უძველეს წყლის კულტთან“.gbnews

არაჩვეულებრივი საზოგადოებრივი ინვესტიცია

კვლევამ გამოავლინა ის უზარმაზარი ძალისხმევა, რომელიც პრეისტორიულმა თემებმა ამ მონუმენტების შექმნაში ჩადეს. ზოგიერთი ყველაზე მძიმე ქვა, მათ შორის 4,3-ტონიანი მონუმენტი სახელად „Karakap 3“, აღმოჩენილი იქნა 9000 ფუტზე მეტ სიმაღლეზე. შრომა, რომელიც საჭირო იყო ამ მასიური ქვების კარიერში მოპოვებისთვის, გამოთლისთვის, გაპრიალებისა და საშიში მთის ფერდობებზე ტრანსპორტირებისთვის, მოითხოვდა საზოგადოების მნიშვნელოვან კოორდინაციასა და რესურსებს.popularmechanics

„ეს მიუთითებს იმაზე, რომ მშენებლები განზრახ უთმობდნენ თავიანთი აქტივობის შეზღუდულ პერიოდებს მაღალმთიან რაიონებში დიდი მონუმენტების მშენებლობასა და ტრანსპორტირებას, რაც დიდ ადამიანურ ძალისხმევას მოითხოვდა, მიუხედავად დამატებითი ლოჯისტიკური სირთულეებისა, როგორიცაა მუშებისთვის საკვებისა და საწვავის მიწოდება“, — აღნიშნეს კვლევის ავტორებმა.gbnews

არქეოლოგიური მნიშვნელობა

Tirinkatar-ის ადგილი წარმოადგენს ვიშაპების მსოფლიოში ყველაზე დიდ კონცენტრაციას, სადაც თორმეტი მონუმენტი ერთ ადგილზეა თავმოყრილი. ეს 370-ჰექტარიანი არქეოლოგიური კომპლექსი, რომელიც მდებარეობს არაგაწის მთაზე 8 800-დან 10 200 ფუტამდე სიმაღლეზე, კვლავაც ემსახურება როგორც მომლოცველობის ადგილი, სადაც ქრისტიანი სომხები და იეზიდები რიტუალებს ასრულებენ.unesco

მონუმენტების ხანგრძლივი კულტურული მნიშვნელობა დასტურდება მათი ისტორიის მანძილზე ხელახალი გამოყენებით. ზოგიერთ ვიშაპს აქვს ურარტული წარწერები ძვ.წ. მე-9-მე-6 საუკუნეებიდან, ხოლო სხვებზე გამოსახულია შუა საუკუნეების სომხური დამწერლობა. მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ ამ უძველესმა ქვებმა შესაძლოა გავლენა მოახდინა ხაჩკარების შემდგომ ტრადიციაზე, ორნამენტულ ჯვარედინ ქვებზე, რომლებიც სომხური ქრისტიანული იდენტობის ცენტრალური ნაწილი გახდა.x

კვლევა იძლევა მნიშვნელოვან ინფორმაციას იმის შესახებ, თუ როგორ აორგანიზებდნენ პრეისტორიული მაღალმთიანი თემები თავიანთ სულიერ და ეკონომიკურ ცხოვრებას წყლის რესურსების გარშემო, რაც გვთავაზობს ხედვას მონუმენტური რელიგიური ხელოვნებისა და კოორდინირებული კულტური პრაქტიკების მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე ადრეული მაგალითის შესახებ.