პირველმა გლობალურმა რუკამ მიწისქვეშა სოკოვანი ქსელების 110 კვადრილიონი კილომეტრი გამოავლინა

მიწისქვეშა სოკოვანი ქსელების პირველი გლობალური რუკა 110 კვადრილიონი კილომეტრის ფარულ ინფრასტრუქტურას ავლენს

მეცნიერთა საერთაშორისო ჯგუფმა გამოაქვეყნა პირველი გლობალური რუკა, რომელიც აფასებს მიწისქვეშა სოკოვანი ქსელების მასშტაბებსა და განაწილებას. მან გამოავლინა, რომ დედამიწის ნიადაგის ზედა ფენები შეიცავს დაახლოებით 110 კვადრილიონი კილომეტრის სიგრძის სოკოვან ძაფებს — რაც დედამიწიდან მზემდე მანძილზე თითქმის მილიარდჯერ მეტია.

კვლევა, რომელიც 11 ივნისს ჟურნალ Science-ში გამოქვეყნდა, აჩვენებს, რომ არბუსკულური მიკორიზული (AM) სოკოები, რომლებიც სიმბიოზურ კავშირს ამყარებენ მცენარეთა სახეობების დაახლოებით 70%-თან, წარმოადგენენ უზარმაზარ მიწისქვეშა ინფრასტრუქტურას, რომელიც ბევრად უფრო დიდია, ვიდრე აქამდე იყო ცნობილი.eurekalert

ფარული სისხლის მიმოქცევის სისტემა

მიწისქვეშა ქსელების დაცვის საზოგადოების (SPUN) მკვლევარებმა შეაგროვეს მონაცემები მსოფლიოს მასშტაბით აღებული 16 000-ზე მეტი ნიადაგის ნიმუშიდან და შეიმუშავეს მანქანური სწავლების მოდელები არასამუშაო ეკოსისტემებში ქსელის სიმჭიდროვის პროგნოზირებისთვის. AMOLF ბიოფიზიკის ინსტიტუტთან თანამშრომლობით, გუნდმა თავისი მოდელები დააკალიბრა ლაბორატორიაში გაზრდილი 300 000-ზე მეტი ცოცხალი სოკოვანი ჰიფის რობოტული გამოსახულებების გამოყენებით.eurekalert

ქსელები იწონის დაახლოებით 300 მეგატონა ნახშირბადს — რაც ოთხიდან ექვსჯერ აღემატება ყველა ცოცხალი ადამიანის მასას — და ყოველწლიურად ნიადაგში გადააქვს დაახლოებით ოთხი მილიარდი მეტრული ტონა CO₂-ის ექვივალენტი, რაც გლობალური ადამიანური ნახშირორჟანგის ემისიების დაახლოებით 11%-ს შეადგენს.vu

„ძნელია გადავაჭარბოთ ამ სოკოების მნიშვნელობასა და მასშტაბებს“, — თქვა წამყვანმა ავტორმა Justin Stewart-მა, Vrije Universiteit Amsterdam-ის სისტემურმა ეკოლოგმა. „ნიადაგის მხოლოდ ერთ ჩაის კოვზში შესაძლოა იყოს 10 მეტრამდე მიკორიზული ქსელი“.eurekalert

საძოვრები ცენტრში — და საფრთხის ქვეშ

კარტოგრაფირების შედეგად დადგინდა, რომ საძოვრების ეკოსისტემები პლანეტის AM სოკოვანი ინფრასტრუქტურის დაახლოებით 40%-ს შეიცავს. სამხრეთ სუდანის დატბორილი საძოვრები, ფლორიდის ევერგლეიდსი და ტიბეტის პლატო გამოირჩეოდა განსაკუთრებით მაღალი პროგნოზირებული ქსელის სიმჭიდროვით.vu

თუმცა, ეს ეკოსისტემები მზარდი ზეწოლის ქვეშაა. ფართომასშტაბიანი სასოფლო-სამეურნეო სახნავ-სათესი მიწები ველურ ეკოსისტემებთან შედარებით დაახლოებით 50%-ით დაბალ სოკოვანი ქსელის სიმჭიდროვესთან იყო დაკავშირებული, ხოლო საძოვრები ტყეებთან შედარებით ოთხჯერ უფრო სწრაფად გარდაიქმნება სასოფლო-სამეურნეო მიწებად. SPUN-ის მიერ გასულ თვეში Conservation Letters-ში გამოქვეყნებულმა მონათესავე კვლევამ აჩვენა, რომ AM სოკოების ბიომრავალფეროვნების ცხელი წერტილების 95% დაცული ტერიტორიების გარეთ მდებარეობს.eurekalert

პოლიტიკური ქმედებებისკენ მოწოდება

თანაავტორმა Merlin Sheldrake-მა თქვა, რომ კვლევა წარმოადგენს „ამაღელვებელ ნაბიჯს იმის გასაგებად, თუ როგორ მუშაობს ეს პლანეტარული სისხლის მიმოქცევის სისტემა“, და დასძინა, რომ დასკვნები გვთავაზობს გზებს, რათა „უკეთ ვითანამშრომლოთ სოკოებთან ჩვენი დროის მრავალი გამოწვევის გადასაჭრელად, სურსათის უსაფრთხოებიდან კლიმატის ცვლილებამდე“.eurekalert

SPUN-ის აღმასრულებელმა დირექტორმა Toby Kiers-მა, MacArthur-ის სტიპენდიატმა და Tyler Prize-ის ლაურეატმა, განაცხადა, რომ კვლევამ უნდა შეცვალოს კლიმატური პოლიტიკა. „სოკოები კლიმატისა და კონსერვაციის საკითხებში ძალიან დიდხანს იყო უგულებელყოფილი“, — თქვა Kiers-მა. „ახლა დროა, შევცვალოთ ეს ტრაექტორია“.eurekalert