13-წლიანმა გვალვამ 1000 წლის წინ მაიას ცივილიზაციის კოლაფსი გამოიწვია

ახალი კვლევის თანახმად, რომელიც მექსიკის Tzabnah Cave-ის სტალაგმიტს ეყრდნობა, 871-1021 წლებში მომხდარმა 13-წლიანმა და შვიდმა სხვა მრავალწლიანმა გვალვამ ხელი შეუწყო მექსიკის Yucatán Peninsula-ზე მაიას ცივილიზაციის კოლაფსს.
University of Cambridge-ის მეცნიერებმა Daniel H. James-ის ხელმძღვანელობით, მღვიმის წარმონაქმნში ჟანგბადის იზოტოპები გამოიყენეს Terminal Classic period-ის ნალექების პირველი დეტალური სეზონური ჩანაწერის შესაქმნელად, რამაც გამოავლინა სამ წელზე მეტი ხანგრძლივობის რვა გვალვა.
გვალვების დრო ზუსტად ემთხვევა არქეოლოგიურ მტკიცებულებებს, რომლებიც აჩვენებს, რომ მონუმენტების მშენებლობა და პოლიტიკური აქტივობა მაიას ისეთ დიდ ცენტრებში, როგორიცაა Chichén Itzá და Uxmal, კლიმატური სტრესის პერიოდში შეწყდა.
მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთმა ქალაქმა, როგორიცაა Chichén Itzá, გადარჩენა შეძლო ცენტრალური მექსიკიდან სურსათის იმპორტის ფართო სავაჭრო ქსელების გამოყენებით, სხვები დაეცა, რადგან მათი წყლის მართვის სისტემები ხანგრძლივი გვალვების წინააღმდეგ არაეფექტური აღმოჩნდა.
კვლევა გვაწვდის ყველაზე დეტალურ კლიმატურ მონაცემებს არქეოლოგიის ერთ-ერთი უდიდესი საიდუმლოს – მე-9 და მე-10 საუკუნეებში მაიას ცივილიზაციის დაცემის – გასაგებად.

მექსიკის ერთ-ერთ მღვიმეში აღმოჩენილმა სტალაგმიტმა გამოავლინა, რომ 13-წლიანმა დამანგრეველმა გვალვამ ხელი შეუწყო მაიას ცივილიზაციის კოლაფსს დაახლოებით 1000 წლის წინ, ნათქვამია დღეს ჟურნალ Science Advances-ში გამოქვეყნებულ კვლევაში. კვლევა გვაწვდის Terminal Classic პერიოდის ყველაზე დეტალურ კლიმატურ ჩანაწერს და ახალ ხედვას გვთავაზობს არქეოლოგიის ერთ-ერთ ყველაზე მუდმივ საიდუმლოზე.livescience

Cambridge-ის უნივერსიტეტის მკვლევრებმა Daniel H. James-ის ხელმძღვანელობით, მექსიკის Yucatán Peninsula-ზე მდებარე Tzabnah Cave-ის სტალაგმიტში ჟანგბადის იზოტოპები გააანალიზეს, რათა 871-დან 1021 წლამდე პერიოდის ნალექების სეზონური ნიმუშები აღედგინათ. აღმოჩენები აჩვენებს ამ პერიოდში სამ წელზე მეტი ხანგრძლივობის რვა გვალვას, ხოლო ყველაზე ხანგრძლივი 13 წელი გაგრძელდა — რაც რეგიონის ისტორიაში დაფიქსირებულ ნებისმიერ გვალვაზე მეტია.cam

კლიმატის უპრეცედენტო დეტალები

გარღვევა მდგომარეობს კვლევის უნარში, გამოყოს ცალკეული სველი და მშრალი სეზონები და არა მხოლოდ წლიური საშუალო მაჩვენებლები, რაც ადრე ტბის ნალექების ჩანაწერებით შეუძლებელი იყო. „წლიური საშუალო ნალექების ცოდნა იმდენს არ გვეუბნება, რამდენსაც თითოეული სველი სეზონის თავისებურება“, – განმარტა James-მა. „სველი სეზონის გამოყოფა საშუალებას გვაძლევს ზუსტად მივადევნოთ თვალი გვალვის ხანგრძლივობას, რაც განსაზღვრავს, მოსავალი წარმატებული იქნება თუ ჩავარდება.“phys

სტალაგმიტის წლიური ზრდის ფენები, თითოეული დაახლოებით 1 მმ სისქის, ხის რგოლების მსგავსად ინახავს კლიმატურ ინფორმაციას. ქიმიურმა ანალიზმა აჩვენა, რომ 871-დან 1021 წლამდე მაიას რეგიონმა ცივილიზაციის ბოლო ორი საუკუნის განმავლობაში 44 წლიანი ექსტრემალური გვალვა განიცადა.cam

არქეოლოგიური მტკიცებულებების თანხვედრა

სტალაგმიტიდან ამოღებული გვალვის ქრონოლოგია ზუსტად ემთხვევა Yucatán Peninsula-ზე მაიას პოლიტიკური დაცემისა და დასახლებების მიტოვების არქეოლოგიურ მტკიცებულებებს. მონუმენტების მშენებლობა და თარიღების წარწერები Chichén Itzá-ს მსგავს დიდ ცენტრებში მძიმე გვალვის პერიოდში შეწყდა, თუმცა დრო სხვადასხვა ცენტრში მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდა. Uxmal-ში რეგიონული პოლიტიკური სისტემა ყველაზე დამანგრეველი 13-წლიანი გვალვის შემდეგ მალევე ჩამოიშალა, ხოლო Chichén Itzá-მ უფრო მეტი გამძლეობა გამოიჩინა, სავარაუდოდ, მისი ფართო სავაჭრო ქსელების წყალობით, რაც ცენტრალური მექსიკიდან რესურსების იმპორტის საშუალებას იძლეოდა.livescience

მაიას ცენტრებს შორის განსხვავებული რეაქციები ეჭვქვეშ აყენებს გვალვის გამო მიტოვების გამარტივებულ თეორიებს და ნაცვლად ამისა, ავლენს კომპლექსურ სურათს, სადაც წყლის მართვის ინფრასტრუქტურა და სავაჭრო კავშირები განსაზღვრავდა გადარჩენას. მიუხედავად იმისა, რომ Chichén Itzá აკონტროლებდა „ხარკის შეგროვების უზარმაზარ სისტემას“, რაც მას გვალვის მრავალი ციკლის გადატანაში დაეხმარა, უფრო მცირე ან ნაკლებად დაკავშირებული პოლიტიკური ერთეულები სრულ კოლაფსს განიცდიდნენ. ეს ცვალებადობა მიუთითებს იმაზე, რომ გვალვა მოქმედებდა როგორც კატალიზატორი და არა როგორც ერთიანი მიზეზი, რაც ამძაფრებდა მაიას სოციალურ და ეკონომიკურ სისტემებში არსებულ მოწყვლადობას Terminal Classic პერიოდში.popular-archaeology

უფრო ფართო სამეცნიერო კონტექსტი

კვლევა ეყრდნობა გვალვის თეორიის განვითარების ათწლეულებს. 1990-იანი წლებიდან მეცნიერები ვარაუდობდნენ, რომ კლიმატმა როლი ითამაშა მაიას კოლაფსში, მაგრამ წინა კვლევები იძლეოდა მხოლოდ თვისებრივ მონაცემებს იმის შესახებ, იყო თუ არა პირობები „უფრო ნოტიო“ თუ „უფრო მშრალი“. Cambridge-ის David Hodell-ის ადრეულმა ნაშრომმა აჩვენა, რომ 800-1000 წლების პერიოდი წარმოადგენდა ყველაზე მძიმე გვალვას 7000 წლის განმავლობაში, სადაც ნალექები პიკურ პირობებში 41-70%-ით შემცირდა.ssbcrack

ზოგიერთი ექსპერტი აფრთხილებს, რომ არ მოხდეს მაიას კოლაფსის გადაჭარბებული გამარტივება. UC Riverside-დან Scott Fedick ამტკიცებს, რომ ახალი კვლევა აკნინებს მაიას გამძლეობას და აღნიშნავს, რომ გვალვაგამძლე მრავალწლიან მცენარეებს შეეძლოთ ჩაენაცვლებინათ ჩავარდნილი წლიური კულტურები, როგორიცაა სიმინდი. თუმცა, მექსიკის Yucatán-ის ავტონომიური უნივერსიტეტის ისტორიკოსი Rafael Cobos ამტკიცებს, რომ „მაიას ცივილიზაციას, თავისი საზოგადოებით, რომელიც საკვებისთვის სიმინდის კულტივაციაზე იყო დამოკიდებული, არ შეეძლო შეენარჩუნებინა თავისი დიდი მოსახლეობა“ ასეთ ექსტრემალურ პირობებში.elpais

კვლევა აჩვენებს, თუ როგორ აღმოჩნდა წყლის მართვის მოწინავე სისტემები, მათ შორის რეზერვუარები და ცისტერნები, საბოლოოდ არაეფექტური ხანგრძლივი გვალვის წინააღმდეგ. როგორც James-მა აღნიშნა, „13-წლიანი სველი სეზონის გვალვა შეიძლება ნიშნავდეს 13 ზედიზედ ჩავარდნილ მოსავალს — ჩვენ თანამედროვე სამყაროდან ვიცით, რამდენად დამანგრეველი შეიძლება იყოს ეს.“livescience