ნაწილაკების ამაჩქარებელმა დაკარგული ძველი ბერძნული ვარსკვლავების კატალოგი გაშიფრა

მეცნიერებმა რენტგენული ტექნოლოგიით ჰიპარქეს ვარსკვლავების კატალოგი აღადგინეს

ნაწილაკების ამაჩქარებლის მძლავრმა რენტგენულმა სხივებმა გაანათა ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ასტრონომიული დოკუმენტის — ძველი ბერძენი ასტრონომის, ჰიპარქეს დაკარგული ვარსკვლავების კატალოგის ფრაგმენტები, რომლებიც ათასწლეულზე მეტი ხნის განმავლობაში შუა საუკუნეების რელიგიური ტექსტების ქვეშ იყო დამალული.

მკვლევრებმა, რომლებიც მუშაობენ მენლო-პარკში (კალიფორნია) მდებარე SLAC-ის ეროვნულ ამაჩქარებლის ლაბორატორიაში, ამ თვეში წარმატებით გაშიფრეს წაშლილი ძველი ბერძნული ტექსტი ხელნაწერიდან, რომელიც ცნობილია როგორც Codex Climaci Rescriptus, მათ შორის ვარსკვლავების კოორდინატები, რომლებიც 2000 წელზე მეტი ხნისაა.bez-kabli

უძველესი ტექსტი თანამედროვე მეცნიერების წყალობით აღდგა

გუნდმა, რომელსაც ხელმძღვანელობდა საფრანგეთის სამეცნიერო კვლევების ეროვნული ცენტრის (CNRS) მკვლევარი ვიქტორ გისემბერგი, გამოიყენა სინქროტრონი — ნაწილაკების ამაჩქარებლის ტიპი, რომელიც წარმოქმნის ინტენსიურ რენტგენულ სხივებს — რათა შეეღწია 1000 წლის წინანდელი პერგამენტის მელნის ფენებში. ტექნიკა მუშაობს, რადგან სხვადასხვა მელანი განსხვავებულ ქიმიურ კვალს ტოვებს. მაშინ როცა ხილული შუა საუკუნეების ტექსტი რკინის მაღალ კონცენტრაციას შეიცავს, ძველმა ბერძნულმა დამწერლობამ კალციუმით მდიდარი ნარჩენები დატოვა, რომელთა აღმოჩენაც რენტგენულ სხივებს შეუძლიათ.scientificamerican

„ვინაიდან ეს ვარსკვლავების კატალოგი ასე მნიშვნელოვანია მეცნიერების დაბადების გასაგებად, ამან გვაიძულა, ყველა ღონე გვეხმარა“, – განუცხადა გისემბერგმა Scientific American-ს. „ის, რასაც ჩვენ ვხედავთ, საოცარია წინა გამოსახულებებთან შედარებით“.scientificamerican

კოდექსი არის პალიმფსესტი — დოკუმენტი, რომელიც პერგამენტის მაღალი ღირებულების გამო არაერთხელ გაიწმინდა და თავიდან დაიწერა. თავდაპირველად, მეხუთე ან მეექვსე საუკუნეში ეგვიპტელი ქრისტიანი ბერების მიერ შექმნილი გვერდები მოგვიანებით სირიული რელიგიური ტექსტებით დაიფარა.yahoo

კოსმოსის კოორდინატების აღდგენა

როდესაც მკვლევრებმა ვაშინგტონში, ბიბლიის მუზეუმის მიერ მიწოდებული 11 გვერდი დაასკანერეს, მონიტორებზე ძველი ბერძნული ტექსტის ხაზები გამოჩნდა. გუნდმა უკვე ამოიცნო ბერძნული სიტყვა „მერწყული“ და ამ თანავარსკვლავედში „კაშკაშა“ ვარსკვლავების აღწერილობები.greekreporter

ჰიპარქეს, რომელიც ძვ.წ. 150 წლისთვის მუშაობდა, მიეწერება ვარსკვლავების ერთ-ერთი ყველაზე ადრეული სისტემური კატალოგის შექმნა და ტრიგონომეტრიის გამოგონებაში დახმარება. მისი ორიგინალური ნაშრომი დიდი ხნის განმავლობაში დაკარგულად ითვლებოდა, თუმცა მისი გავლენა მომდევნო ასტრონომებში შენარჩუნდა.sciencenews

„არსებობს დანართი, რომელიც მოიცავს ლექსში განხილული ვარსკვლავების კოორდინატებს და შემდეგ ვარსკვლავების რუკების პატარა ჩანახატებს“, – თქვა მინჰალ გარდეზიმ, ვისკონსინ-მედისონის უნივერსიტეტის ფიზიკოსმა, რომელიც პროექტში მონაწილეობდა.sciencenews

ისტორიული კამათის გადაწყვეტა

ახლად აღდგენილი მონაცემები დაეხმარება საუკუნოვანი კამათის გადაწყვეტაში იმის შესახებ, მოიპარა თუ არა რომაელ-ეგვიპტელმა ასტრონომმა პტოლემემ ჰიპარქეს ნაშრომი. ადრეული ანალიზი ვარაუდობს, რომ პტოლემე ჰიპარქეს კატალოგს იყენებდა როგორც მითითებას, მაგრამ ასევე იყენებდა მასალებს სხვა წყაროებიდანაც.sciencenews

„ეს არ არის პლაგიატი, ეს მეცნიერებაა“, – თქვა გისემბერგმა. „ჩვენ ამას დღესაც ვაკეთებთ, წყაროების გაერთიანებით, რათა მივიღოთ საუკეთესო მონაცემები“.sciencenews

როდესაც მათი ანალიზი დასრულდება, მკვლევრები ელიან, რომ Codex Climaci Rescriptus გახდება ჰიპარქეს დაკვირვებების ყველაზე სრულყოფილი საცავი, რაც უფრო ნათელ ფანჯარას გაუხსნის იმას, თუ როგორ ადგენდნენ ძველი ასტრონომები კოსმოსის რუკებს ტელესკოპების გარეშე.scientificamerican