NYU-ს მეცნიერებმა აღმოაჩინეს „გადამრთველი“, რომელიც ტვინს ძველი მოგონებების წაშლის გარეშე ახლის ფორმირების საშუალებას აძლევს

NYU Langone-ის მკვლევარებმა ჰიპოკამპში „მეხსიერების გადამრთველი“ აღმოაჩინეს

NYU Langone Health-ის მეცნიერებმა აღმოაჩინეს, რომ ჰიპოკამპში ნეირონების მცირე ქვეჯგუფი მოქმედებს როგორც ბიოლოგიური გადამრთველი, რაც ტვინს საშუალებას აძლევს ჩამოაყალიბოს ახალი მოგონებები ძველების გადაწერის გარეშე. 2026 წლის 13 მაისს Nature-ში გამოქვეყნებული შედეგები გვთავაზობს ახალ ახსნას ნეირომეცნიერების ერთ-ერთი ყველაზე მუდმივი თავსატეხისთვის: როგორ რჩება ტვინი როგორც ადაპტირებადი, ისე სტაბილური.prnewswire

უჯრედული ბირთვი, რომელიც მეხსიერებას მულტიპლექსირებს

კვლევამ აჩვენა, რომ ჰიპოკამპის CA1 რეგიონის ნეირონების დაახლოებით 25 პროცენტი ემსახურება როგორც საერთო ჰაბი, რომელიც იღებს ინფორმაციის სწრაფ ნაკადებს მეზობელი CA3 რეგიონიდან და გადასცემს მათ რეტროსპლენიალურ ქერქში, ტვინის არეში, რომელიც მონაწილეობს სივრცით ნავიგაციასა და მეხსიერების აღდგენაში. კრიტიკულად მნიშვნელოვანია, რომ ეს ჰაბ-ნეირონები იყენებენ განსხვავებულ აქტივაციის შაბლონებს შემომავალი და გამავალი სიგნალებისთვის, რაც ქმნის ცალკეულ საკომუნიკაციო არხებს ერთი და იმავე აპარატურის მეშვეობით — ისევე, როგორც ელექტრონული გადამრთველი, რომელიც მართავს მრავალ ზარს ხაზების გადაკვეთის გარეშე.bioengineer

„იმის ნაცვლად, რომ ყოველი ახალი გამოცდილებისთვის ახალი ნეირონები დაიქირავოს, ტვინი ცვლის სტაბილური უჯრედული ბირთვის აქტივაციის შაბლონებს, რითაც ეფექტურად აორგანიზებს ინფორმაციას და იცავს ადრე დაშიფრულ მოგონებებს“, — თქვა დოქტორმა ხოაკინ გონსალესმა, პოსტდოქტორანტმა და კვლევის თანაავტორმა.bioengineer

აქტიური ძილის დროს

მკვლევარებმა ასევე დაადგინეს, რომ ეს იგივე CA1 ჰაბ-ნეირონები აქტიური რჩებიან ძილის დროსაც და მონაწილეობენ მკვეთრი ტალღების რიპლ-მოვლენებში — ნერვული აქტივობის აფეთქებებში, რომლებიც დიდი ხანია ასოცირდება მეხსიერების კონსოლიდაციასთან. ვინაიდან უჯრედების ერთი და იგივე ბირთვი მართავს როგორც დღისით დამუშავებას, ისე ღამის განმეორებას, ჰიპოკამპიდან ქერქისკენ მიმავალი გზა შეიძლება დარჩეს ღია და დაეხმაროს გრძელვადიანი მოგონებების გამყარებას.prnewswire

ექსპერიმენტი მოიცავდა ექვს თაგვს, რომლებიც გაწვრთნეს ხაზოვანი ტრასის გასწვრივ, ხოლო მაღალი სიმკვრივის ელექტროდების მასივები ერთდროულად ჩაწერდნენ ასობით ცალკეულ ნეირონს ტვინის მრავალ დაკავშირებულ რეგიონში.bioengineer

შედეგები დაავადებებისა და AI-ისთვის

დოქტორმა გიორგი ბუზაკიმ, კვლევის თანახელმძღვანელმა, ვარაუდობს, რომ შედეგებს შეუძლია ნათელი მოჰფინოს ნეიროდეგენერაციული მდგომარეობების, როგორიცაა ალცჰაიმერის დაავადება, დროს მეხსიერების უკმარისობის ადრეულ მექანიზმებს. „ჰიპოკამპში „მეხსიერების გადამრთველის“ ჩვენმა აღმოჩენამ შესაძლოა მნიშვნელოვანი მინიშნებები მოგვცეს ასეთ დაავადებებში მეხსიერების უკმარისობის ადრეული მექანიზმების შესახებ“, — თქვა მან.bioengineer

კვლევას ასევე აქვს პოტენციური კავშირი ხელოვნურ ინტელექტთან, სადაც სისტემები ხშირად განიცდიან „კატასტროფულ დავიწყებას“ — ადრე ნასწავლი ინფორმაციის დაკარგვას ახალ ამოცანებზე წვრთნისას. იმის გაგება, თუ როგორ იცავს ტვინი ძველ მოგონებებს ახლის დაშიფვრისას, შესაძლოა შთააგონოს უფრო მდგრადი AI არქიტექტურები.bioengineer