JWST-მ 10 მილიარდი სინათლის წლის მანძილზე მძინარე შავი ხვრელი აწონა

JWST-მ აღმოაჩინა ყველაზე შორეული მძინარე შავი ხვრელი, რომელიც 6 მილიარდ მზეს იწონის

ასტრონომებმა პირველად გაზომეს მძინარე ზემასიური შავი ხვრელის მასა შორეულ სამყაროში, ჯეიმს ვების კოსმოსური ტელესკოპის გამოყენებით, რათა თვალყური ედევნებინათ ვარსკვლავების მოძრაობისთვის უხილავი კოსმოსური გიგანტის გარშემო, რომელიც დედამიწიდან 10 მილიარდ სინათლის წელზე მეტი მანძილითაა დაშორებული.

შავი ხვრელი, რომელიც მდებარეობს MRG-M0138-ის სახელწოდების გალაქტიკის ცენტრში, მზის მასაზე დაახლოებით 6 მილიარდჯერ დიდია და 15-ჯერ უფრო შორს არის, ვიდრე ვარსკვლავური დინამიკის საშუალებით აღმოჩენილი მძინარე შავი ხვრელის წინა რეკორდი. აღმოჩენები, რომელსაც პასადენაში, კალიფორნიაში, Carnegie Science-ის ენდრიუ ნიუმენი ხელმძღვანელობდა, ხუთშაბათს ჟურნალ Science-ში გამოქვეყნდა.eurekalert

უხილავის აწონვა

აქტიურად მკვებავი შავი ხვრელებისგან განსხვავებით, რომლებიც თავს კაშკაშა ჭავლებითა და რადიაციით ავლენენ, მძინარე შავი ხვრელები არ ასხივებენ სინათლეს და მათი პირდაპირ დანახვა შეუძლებელია. მკვლევარებმა ნაცვლად ამისა გამოიყენეს ტექნიკა, სახელწოდებით ვარსკვლავური დინამიკა — დაკვირვება იმაზე, თუ რამდენად სწრაფად მოძრაობენ ვარსკვლავები გალაქტიკის ცენტრთან და ამ სიჩქარეების შედარება უფრო შორს მყოფ ვარსკვლავებთან — შავი ხვრელის მასის გამოსათვლელად.bioengineer

გალაქტიკაზე დაკვირვება მოხდა ეპოქაში, როდესაც სამყარო მხოლოდ 3 მილიარდი წლის იყო. ჩვეულებრივ, ასეთ მანძილზე ცალკეული ვარსკვლავური მოძრაობების გარჩევა შეუძლებელი იქნებოდა, მაგრამ გუნდმა გამოიყენა გრავიტაციული ლინზირება — წინა პლანზე მყოფი გალაქტიკათა გროვა, რომელიც MRG-M0138-ის სინათლეს დაახლოებით 30-ჯერ ღუნავს და ადიდებს — რათა შავი ხვრელის გავლენის სფეროში შეეხედათ.miragenews

„JWST-ის მონაცემების გრავიტაციულ ლინზირებასთან შეერთებით, ჩვენ შევძელით შავი ხვრელის გავლენის სფეროში შეხედვა, სადაც მისი გრავიტაცია ვარსკვლავების სიჩქარეს ზრდის“, – თქვა ნიუმენმა. „ეს არის ერთ-ერთი საუკეთესო ტექნიკა, რაც შავი ხვრელის ასაწონად გვაქვს, ამიტომ მოხარულები ვიყავით, რომ ის კოსმოსური ისტორიის გაცილებით ადრეულ პერიოდზე გავავრცელეთ“.miragenews

რას ნიშნავს ეს გალაქტიკის ევოლუციისთვის

ადრე, ამ ვარსკვლავური დინამიკის ტექნიკით შესწავლილი ყველაზე შორეული გალაქტიკა მხოლოდ 700 მილიონი სინათლის წლის მანძილზე იყო. 10 მილიარდ სინათლის წელზე მეტ მანძილზე გადასვლა ხსნის ახალ ფანჯარას იმის შესახებ, თუ როგორ ვითარდებოდნენ შავი ხვრელები და მათი მასპინძელი გალაქტიკები ადრეულ კოსმოსში.arxiv

MRG-M0138 თავად აღარ წარმოქმნის ვარსკვლავებს, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ მის შავ ხვრელს შესაძლოა ოდესღაც კაშკაშა კვაზარის ფაზა ჰქონდა, რომელმაც ვარსკვლავების დაბადებისთვის საჭირო გაზი განდევნა. აღმოჩენა ადასტურებს, რომ შავი ხვრელის მასასა და გალაქტიკის თვისებებს შორის მჭიდრო კავშირი, რომელიც ადგილობრივ სამყაროში შეინიშნება, უკვე არსებობდა მაშინ, როდესაც კოსმოსი თავისი ამჟამინდელი ასაკის მხოლოდ მცირე ნაწილი იყო.miragenews

წინ ახალი აღწერაა

რიჩარდ ელისმა, თანაავტორმა University College London-დან, თქვა, რომ შედეგი ადასტურებს კოსმოლოგიურ მანძილებზე მძინარე შავი ხვრელების აწონვის შესაძლებლობას. „ჩვენ ახლა შეგვიძლია უფრო სრულყოფილი აღწერა ჩავატაროთ იმისა, თუ როგორ ვითარდებიან შავი ხვრელები დროთა განმავლობაში და დავასკვნათ მათი როლი გალაქტიკის ევოლუციის ფორმირებაში“, – თქვა მან.miragenews

გუნდი მოელის, რომ JWST-ის მომავალი დაკვირვებები და ისეთი მომავალი ობიექტები, როგორიცაა Giant Magellan Telescope, გამოავლენს ბევრად მეტ მძინარე შავ ხვრელს ადრეული სამყაროდან, რაც უფრო ღრმა ხედვას მოგვცემს იმის შესახებ, თუ როგორ აყალიბებდნენ ეს ჩუმი გიგანტები მათ გარშემო არსებულ გალაქტიკებს.bioengineer