ასტრონომებმა პირველად დააკვირდნენ პლანეტების წარმომქმნელი დისკოს ბრუნვას

ასტრონომებმა პირველად დააკვირდნენ პლანეტების წარმომქმნელი დისკოს ბრუნვას

პირველად ასტრონომებმა პირდაპირ დააკვირდნენ პროტოპლანეტარული დისკოს ბრუნვას, ოთხი წლის განმავლობაში გადაღებული სურათებით, რომლებიც აჩვენებს გაზისა და მტვრის მორევებს, სადაც ახალგაზრდა ვარსკვლავ AB Aurigae-ს გარშემო პლანეტები იბადებიან.

დისკო მოძრაობაში

კვლევა, რომელიც გამოქვეყნდა 2026 წლის 1 ივნისს ჟურნალ Astronomy & Astrophysics-ში, ხელმძღვანელობდნენ საფრანგეთის CNRS-ისა და ბორდოს უნივერსიტეტის მეცნიერები. ჩილეში ESO-ს Very Large Telescope-ზე არსებული SPHERE ინსტრუმენტის გამოყენებით, გუნდმა თვალი ადევნა მტვრის მარცვლების ემისიებს AB Aurigae-ს გარშემო არსებულ დისკოში, ვარსკვლავი, რომელიც დედამიწიდან დაახლოებით 520 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს Auriga-ს თანავარსკვლავედში.cnrs

ცენტრალური ვარსკვლავის კაშკაშა შუქის დაბლოკვით, SPHERE-მა დისკო დეტალურად აჩვენა ოთხწლიანი პერიოდის განმავლობაში შეგროვებული დაკვირვებების სამი სერიით. მიღებული სურათების თანმიმდევრობა აჩვენებს დისკოს ბრუნვას ვარსკვლავის გარშემო — პირველად ასეთი მოძრაობა პირდაპირ იქნა დაფიქსირებული მტვრის ემისიების მეშვეობით და არა გაზის სიჩქარიდან გამოყვანილი.eso

ანომალიები მიუთითებს გიგანტურ პლანეტებზე

მიუხედავად იმისა, რომ დისკო ძირითადად ფიზიკის კანონების შესაბამისად ბრუნავს, ვარსკვლავთან ახლოს გარკვეული რეგიონები აჩვენებენ მოულოდნელ გადახვევებს ნორმალური ქცევიდან. მკვლევარებმა გამოავლინეს აკრეციის ზონებისთვის დამახასიათებელი კაშკაშა სტრუქტურა — ადგილები, სადაც გაზი და მტვერი გროვდება და ეცემა ფორმირების პროცესში მყოფ ობიექტზე. CNRS-ის თანახმად, ეს ფენომენი „მჭიდროდ არის დაკავშირებული გაზის გიგანტური პლანეტების ფორმირებასთან“.cnrs

სურათები ასევე ავლენს სწრაფად მბრუნავ მკრთალ ჩრდილებს, რომლებიც დისკოს ზედაპირზე ეცემა ისეთი სტრუქტურების მიერ, რომელთა დანახვა პირდაპირ შეუძლებელია. ეს შეიძლება იყოს პროტოპლანეტები ან მტვრის გაუმჭვირვალე გროვები, რომლებიც ვარსკვლავთან ახლოს ბრუნავენ.eso

ნაცნობი სამიზნე ახალი საიდუმლოებებით

AB Aurigae დიდი ხანია პლანეტების ფორმირების კვლევის ფოკუსშია. 2020 წელს იმავე SPHERE ინსტრუმენტმა გამოავლინა სპირალური სტრუქტურები და „გრეხილი“ დისკოში, რაც პლანეტის ფორმირების სავარაუდო ადგილს აღნიშნავდა. უფრო ახლახან, 2025 წლის სექტემბერში, სხვა გუნდმა გამოიყენა ESO-ს Very Large Telescope წყალბადის ემისიების გამოსავლენად პროტოპლანეტა AB Aurigae b-დან, რაც უზრუნველყოფს მტკიცებულებას იმისა, რომ მასალა ეცემა მზარდ პლანეტაზე, რომელიც ჯერ კიდევ მტვერშია გახვეული.earthsky

ახალი აღმოჩენები, როგორც მკვლევარებმა აღნიშნეს, „უფრო რთულია, ვიდრე თეორიული მოდელებით ნაწინასწარმეტყველები“, რაც ხაზს უსვამს მუდმივი დაკვირვების აუცილებლობას, რათა პირდაპირ იქნას დაფიქსირებული იმ პროტოპლანეტების ან მკვრივი გროვების თვისებები, რომლებიც პასუხისმგებელნი არიან დისკოს უჩვეულო დინამიკაზე.cnrs