500 წლის წინანდელი ინკების კიპუ ცხადყოფს, რომ უბრალო ხალხი წიგნიერი იყო

მკვლევარებმა გააანალიზეს 500 წლის წინანდელი ინკების კიპუ, რომელიც ადამიანის თმას შეიცავს და აღმოაჩინეს, რომ მისი შემქმნელი უბრალო ადამიანი იყო და არა ელიტის წარმომადგენელი, როგორც ადრე ეგონათ.
104-სანტიმეტრიანი თმის ღერის ქიმიურმა ანალიზმა აჩვენა ტუბერების, პარკოსნებისა და მწვანილის დიეტა, ხორცისა და სიმინდის ლუდის გარეშე – რაც დამახასიათებელია ქვედა ფენის ანდელებისთვის და არა მმართველი ელიტისთვის.
აღმოჩენა ეჭვქვეშ აყენებს ესპანურ კოლონიურ ჩანაწერებს, რომლებიც ამტკიცებდნენ, რომ მხოლოდ მაღალი სტატუსის მქონე დიდებულებს, ე.წ. კიპუკამაიუკებს შეეძლოთ ამ რთული კვანძოვანი სისტემების შექმნა.
აღმოჩენა მიანიშნებს, რომ კიპუს წიგნიერება ინკების საზოგადოებაში უფრო ფართოდ იყო გავრცელებული, ვიდრე ისტორიკოსებს ეგონათ.
კვლევამ შესაძლოა შთააგონოს მუზეუმებში არსებული ასობით შეუსწავლელი კიპუს გადახედვა, რაც ინკების ისტორიის გაგების ახალ გზებს გვთავაზობს.

500 წლის წინანდელი ინკების კიპუს (კვანძოვანი დამწერლობა) კვლევამ დაამსხვრია დიდი ხნის წინანდელი ვარაუდები იმის შესახებ, თუ ვის შეეძლო ამ რთული აღრიცხვის მოწყობილობების შექმნა და გამოყენება, რაც ცხადყოფს, რომ იმპერიის უბრალო ხალხი შესაძლოა წიგნიერი იყო კომუნიკაციის ამ უძველეს ფორმაში.

სამშაბათს ჟურნალ Science Advances-ში გამოქვეყნებულ კვლევაში, სენტ-ენდრიუს უნივერსიტეტის ანთროპოლოგმა საბინ ჰაილენდმა გააანალიზა 1498 წლით დათარიღებული კიპუს პირველად კაბელში ჩაქსოვილი 104-სანტიმეტრიანი ადამიანის თმის იზოტოპური შემადგენლობა.ypradio

ელიტური თეორიის გამოწვევა

აღმოჩენა ეჭვქვეშ აყენებს ესპანურ კოლონიურ ჩანაწერებს, რომლებიც ვარაუდობდნენ, რომ მხოლოდ მაღალი სტატუსის მქონე მამაკაცებს, ე.წ. კიპუკამაიუკებს შეეძლოთ კიპუს წარმოება – კვანძოვანი მოწყობილობები, რომლებიც ინკების იმპერიის ინფორმაციის აღრიცხვის მთავარ სისტემას წარმოადგენდა. ითვლებოდა, რომ ამ ბიუროკრატებს ჰქონდათ ექსკლუზიური წვდომა კიპუს წიგნიერებაზე და პრივილეგირებული წვდომა ელიტურ საკვებზე, მათ შორის ხორცსა და სიმინდის ლუდზე.iflscience

თუმცა, თმის იზოტოპურმა ანალიზმა აჩვენა დიეტა, რომელიც ძირითადად შედგებოდა ტუბერების, პარკოსნებისა და მწვანილისგან, ხორცისა და სიმინდის გარეშე – რაც დამახასიათებელია უბრალო ხალხის დიეტისთვის და არა ელიტისთვის. „ეს სრული შოკი იყო“, – განუცხადა ჰაილენდმა IFLScience-ს შედეგების მიღების შესახებ. „მე ვთქვი: რა? ეს ადამიანი კარტოფილს და პარკოსნებს ჭამს?!“ypradio

დიეტის ანალიზმა ასევე აჩვენა, რომ კიპუს შემქმნელი სავარაუდოდ ანდების მთიანეთში ცხოვრობდა, რაც შეესაბამება უბრალო მოსახლეობას და არა ადმინისტრაციულ ცენტრებს, სადაც ელიტური კიპუკამაიუკები იყვნენ განლაგებული.gizmodo

ინკების წიგნიერების შედეგები

აღმოჩენა მიანიშნებს, რომ კიპუს წიგნიერება ინკების საზოგადოებაში უფრო ფართოდ იყო გავრცელებული, ვიდრე ადრე გვეგონა. როგორც კოლონიურ, ისე თანამედროვე ანდურ თემებში, კიპუში თმის ჩართვა ავტორობისა და შინაარსზე პასუხისმგებლობის ნიშანია. ინკების ტრადიციაში თმა ადამიანის არსს ატარებდა, რაც მის ჩართვას განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებდა.sciencenews

„რაც უფრო მეტს ვუყურებდი, მით უფრო ვხვდებოდი, რომ ის სინამდვილეში ძალიან ლამაზია“, – აღნიშნა ჰაილენდმა კიპუს რთული კონსტრუქციის შესახებ, მათ შორის „პატარა წვრილი ნაწნავები და ორნამენტები“, რაც მაღალ ოსტატობაზე მიუთითებს, მიუხედავად შემქმნელის დაბალი სოციალური სტატუსისა.iflscience

ეს დასკვნები შეესაბამება კიპუს თანამედროვე გამოყენებას, სადაც უბრალო ხალხი, მათ შორის გლეხები, მწყემსები და ქალი გლეხები, აგრძელებდნენ ამ მოწყობილობების შექმნასა და გამოყენებას მე-19 და მე-20 საუკუნეებში. თანამედროვე კიპუები სტრუქტურულად განსხვავდება უძველესებისგან, მაგრამ ინარჩუნებს ინფორმაციის კვანძებით, ფერებითა და კაბელების განლაგებით კოდირების მსგავს პრინციპებს.gizmodo

კვლევის ფართო გავლენა

კვლევა წარმოადგენს კიპუს შემქმნელების გაგების უპრეცედენტო მიდგომას, რადგან შემორჩენილი მაგალითების უმეტესობა ნაძარცვი სამარხებიდანაა, რამაც გაწყვიტა კავშირი არტეფაქტებსა და მათ შემქმნელებს შორის. მუზეუმები მთელ მსოფლიოში ინახავს ასობით შეუსწავლელ კიპუს და მკვლევარები ელიან, რომ ეს მეთოდოლოგია შთააგონებს სხვა ნიმუშების მსგავს ანალიზს.gizmodo

„საბოლოო ჯამში, ეს გვაახლოებს ინკების ისტორიების მოყოლასთან ინკების წყაროების გამოყენებით“, – განუცხადა NPR-ს ჰარვარდის კიპუს მკვლევარმა მენი მედრანომ. „ჩვენ უნდა მოვყვეთ წიგნიერების, წერისა და აღრიცხვის ისტორია ინკების იმპერიაში, რომელიც ბევრად უფრო მრავალფეროვანია“.ypradio