სუპერ ელ-ნინიო და სასუქების კრიზისი გლობალური სასურსათო ინფლაციის შიშს აძლიერებს

2026 წლის სუპერ ელ-ნინიო საფრთხეს უქმნის გლობალურ სასურსათო ფასებს, რადგან სასუქების კრიზისი კლიმატურ რისკებს ამძაფრებს

ექსტრემალური ამინდისა და ომით გამოწვეული მიწოდების შეფერხებების ერთობლიობა აშფოთებს ეკონომისტებს, რომლებიც აფრთხილებენ, რომ გლობალური სასურსათო ფასები 2027 წლის განმავლობაში მკვეთრად გაიზრდება. იაპონიის მეტეოროლოგიურმა სააგენტომ ივნისის დასაწყისში ოფიციალურად გამოაცხადა ელ-ნინიოს დაწყება, ხოლო NOAA-ს კლიმატის პროგნოზირების ცენტრმა დაადასტურა, რომ ელ-ნინიოს პირობები არსებობს და მოსალოდნელია, რომ ის 2026-27 წლების ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზამთრის განმავლობაში გაძლიერდება.noaa

სრულყოფილი შტორმი სასურსათო ბაზრებისთვის

რორი გრინმა, TS Lombard-ის მთავარმა ჩინელმა ეკონომისტმა, გამოაქვეყნა ჩანაწერი სათაურით „სუპერ ელ-ნინიო: შიმშილი ომის შემდეგ?“, სადაც აფრთხილებს, რომ ამინდის ეს ფენომენი, ენერგიისა და სასუქების ბაზრებზე ომთან დაკავშირებულ შეფერხებებთან ერთად, საკვების ფასებზე უპრეცედენტო ზეწოლას მოახდენს. გრინი წერს, რომ „ელ-ნინიო ზრდის ტემპერატურას და მნიშვნელოვნად ამძაფრებს როგორც გვალვას, ისე ძლიერ ნალექს“, და მას უწოდებს „ინფლაციურ შოკს საკვების ფასების არხით — შოკი, რომელიც სავარაუდოდ გამწვავდება სასუქების უკვე არსებული მაღალი ხარჯებით“.mexc

Schroders-ის გლობალური ეკონომიკის ხელმძღვანელმა დევიდ რისმა გაიზიარა ეს შეშფოთება და აღნიშნა, რომ თუ წარსული კორელაციები შენარჩუნდება, ძალიან ძლიერი ელ-ნინიო მომდევნო წლის განმავლობაში გლობალური სასურსათო ფასების გაორმაგებას ნიშნავს. რისი აფრთხილებს, რომ თუ გაეროს სურსათისა და სოფლის მეურნეობის ორგანიზაციის (FAO) სასურსათო ფასების ინდექსი წლის ბოლომდე 50%-ით გაიზრდება, „ჩვეული შეფერხებების გამო, G7-ში სასურსათო ინფლაცია 2027 წელს სავარაუდოდ ორნიშნა მაჩვენებელს მიაღწევს — რაც საკმარისია საერთო ინფლაციის ერთი პროცენტული პუნქტით გასაზრდელად“.schroders

სასუქების შოკი რისკს ამძაფრებს

კლიმატური საფრთხე მაშინ დგება, როდესაც ჰორმუზის სრუტის ჩაკეტვამ უკვე შეაფერხა გლობალური საზღვაო სასუქების ვაჭრობის დაახლოებით მესამედი. მსოფლიო ბანკის მონაცემებით, სასუქების ფასები 2026 წლის პირველ კვარტალში 12%-ზე მეტით გაიზარდა, ხოლო აზოტოვანი შარდოვანას ფასები აპრილში მეტრულ ტონაზე 850 დოლარს გადასცდა — რაც თებერვლის შემდეგ 80%-იანი ზრდაა. FAO-მ თებერვალში გააფრთხილა, რომ სასუქების დეფიციტი „გამოიწვევს მოსავლიანობის შემცირებას და სასურსათო მარაგების გამკაცრებას 2026 წლის მეორე ნახევარში და 2027 წელს“.worldbank

გლობალური შარდოვანას ექსპორტის თითქმის 50% სრუტის დასავლეთით მდებარე ქვეყნებზე მოდის, ხოლო ახლო აღმოსავლეთში წარმოების შეფერხებებმა — მათ შორის ირანში ამიაკის წარმოების შეჩერებამ და ყატარში შარდოვანას წარმოების შეწყვეტამ — მიწოდების ზეწოლა გააძლიერა.tfi

ყველაზე მოწყვლადი რეგიონები და კულტურები

ბრინჯი, შაქარი, კაკაო და სამზარეულოს ზეთები ელ-ნინიოსგან ყველაზე დიდ რისკს განიცდიან, ხოლო ხორბალი და სიმინდი სასუქების დეფიციტის მიმართ არიან მოწყვლადი. ინდოეთი და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზია ყველაზე მოწყვლად რეგიონებად სახელდებიან, სადაც ინდოეთის მუსონები უკვე ნორმაზე დაბალ დონეზეა ნავარაუდევი, ხოლო სასოფლო-სამეურნეო ინფლაციამ ბოლო ელ-ნინიოს ციკლის დროს 14.33%-ს მიაღწია. ლათინური ამერიკაც მწვავე რისკის წინაშეა, პერუში უკვე შეჩერებულია თევზჭერის ოპერაციები.fortune

NOAA-ს შეფასებით, 82%-იანი შანსია, რომ ელ-ნინიო ზაფხულის განმავლობაში გაგრძელდეს, ხოლო დაახლოებით სამიდან ერთია იმის ალბათობა, რომ მან „სუპერ“ ინტენსივობას მიაღწიოს — როდესაც ოკეანის ზედაპირის ტემპერატურა საშუალოზე 2 გრადუსით მაღალია. მიაღწევს თუ არა ის ამ ზღვარს, გადაწყვეტს, დადგება თუ არა მსოფლიო ფასების მართვადი ზრდის წინაშე, თუ იმის წინაშე, რასაც გრინი უწოდებს „ისტორიულად დიდ გავლენას გლობალურ სასურსათო ფასებზე“.mexc